آخرین مطالب
امکانات وب
دوران اوج بستک در استان هرمزگان از روزگار صفویه با مرکزیت مذهبی آغاز شد و در زندیه به اقتدار سیاسی و حکومتی انجامید. رشد اقتصادی و تجاری در آغاز دوران قاجار، بر زایندگی فرهنگی این دیار تاثیری فراوان داشت و معماری بستک در بستر چنین جریان تاریخی و شرایط جغرافیایی و سیاسی، توانست فرصتی برای رشد و انسجام پیدا کند و معماران هوشمند این دیار نیز به نوعی در توسعه فرهنگی کرانه های خلیج فارس سهم بزرگی داشتند. به اعتقاد فراهانی، پژوهشگر و طراح ایرانی، سبک معماری بستکی در دل خود از تنوع شیوه ها برخوردار است و هریک از معماران بستکی هم سبک فردی و به اصطلاح امضای هنری خود را داشته اند که در این میان، چهار شاخه اصلی به وضوح قابل تفکیک است که یکی از این شیوه ها، سبک های محلی است. او توضیح می دهد:«این سبک، همزمان با تاثیرپذیری از شرایط مکانی، نگاهی باز و گسترده به همه شیوه های معماری ایرانی(پیش و پس از اسلام) دارد و در فرم ظاهری بناها و الگوهای بصری آنها می توان تنوع قابل توجهی از یافته های معماری ایران را به تناسب کاربری مشاهده کرد، مانند تنوع بی شمار قوس ها و مهم تر از همه قوس مشهور به قوس بستکی، که در دست معماران این منطقه، از تنوعی چشمگیر برخوردار شده و انواع آن را با مقیاس های گوناگون در اجزای مختلف بناها می توان دید. افزون بر این، انواع گنبدها در برکه ها و زیارت های مشایخ تا حیاط های مرکزی و نیمه مرکزی، نقوش تزئینی بسیار متنوع و شیشه های رنگی در برخی بناها مانند عمارت صولت و برخی خانه های بستکیه. اما ویژگی عمده این سبک، به فراخور شرایط محیطی و تاریخی منطقه، کیفیت التقاطی آن است و آن را می توان نمونه ای کمال یافته از سبک های التقاطی در معماری به شمار آورد.
شهر بستک در شمال غربی استان هرمزگان با استان فارس هم مرز است. در دوران صفویه، گروهی به شهر بستک و اطراف آن مهاجرت کرده و در سلسله افشاریه و زندیه با حکم حکومتی نادرشاه افشار و پس از آن کریم خان زند، خوانین بستک مشهور به خاندان بنی عباسی، حکومت محلی جهانگیریه را بنا کردند.
از دوره صفویه به بعد
حاکمان محلی بستک زیر نظر والی فارس بودند و چون از نظر سیاسی با آنها در ارتباط بودند و بخشی از سواحل جنوبی از جمله بندر لنگه و حتی در زمانی بندرعباس را نیز تحت حکومت خود داشتند؛ باعث شده معماری فارس در معماری بستک تأثیر بگذارد. بندر لنگه زمانی از نظر سیاسی و تجاری بسیار مورد اهمیت بود و تجار بستکی از طریق بندر لنگه با هند و آفریقا تجارت میکردند. این مسائل موجب شد تا معماری شهر بستک توسط این تجار با تلفیقی از معماری استان فارس، کرانههای خلیج فارس و کشورهایی از جمله هند و آفریقا شکل بگیرد. این نوع المانهای معماری را میتوان در شیشههای رنگی خانه صولت و چهلستون قلعه خان (خانه بنی عباسی) بستک، آئینه کاریهای این قلعه نیز مشاهده کرد. این موضوع در کتاب دکتر فریدون فراهانی با عنوان «سبک معماری بستکی، سبکی فراتر از خاستگاه» نیز اشاره شده است.
در دورانی انتهایی عصر صفوی که بندر کنگ رو به افول نهاد گروهی از بستکیها در بندر لنگه ساکن شدند تا بتوانند با کشورهای آفریقایی و هند تجارت مروارید داشته باشند چون بندر لنگه به شهر مروارید معروف تر بوده است. در اینجا نیز گروهی از مردم عرب کشورهای خلیج فارس به نام قواسم زندگی میکردند که تحت حکومت ایران و حاکمان بستک بودند این افراد به همراه تجار بستک در سال ۱۸۸۷ به کشورهای خلیج فارس مهاجرت کردند. در این زمان در واقع اولین مهاجرت بستکیها به کشورهای خلیج فارس انجام شد. بعد از آن مهاجرت دوم بستکیها به کشورهای حاشیه خلیج فارس از جمله به دوبی در امارات بود اما موج گسترده آن در دهه ۱۹۳۰ در واکنش به سیاستهای رضاشاه از جمله عوارض گمرکی و کشف حجاب اتفاق افتاد. در این سالها نیز خیلی از تجار بستکی از بندر لنگه شبانه به امارات مهاجرت کردند. به همین دلیل بندر لنگه اهمیت تجاری خود را از دست داد ولی از آن طرف بستکیهای مهاجر نه تنها فرهنگ و آداب و رسوم و غذاهای محلی خود را به امارات بردند بلکه معماری بستکی را نیز در امارات پیاده کردند.
تجار بستکی مهاجر مورد با سیاست استعمارگر پیر مورد استقبال شیوخ دوبی قرار گرفتند و در زمینهای بایر دوبی اقدام به ساخت و ساز کردند. در این میان فردی به نام محمد فاروق العرشی با امکاناتی که داشت، در زمین بایر دوبی پایه گذار محله بستکیه شد. محمد البنا و محمد معمار دو استادکار شهر بستک ایران بودند که به دعوت تجار به دوبی رفتند. آنها در محلهای که به نام بستکیه مشهور شد به دلیل شرایط اقلیمی مشابهی که با ایران و کرانههای خلیج فارس وجود داشت، معماری بستکی را با همان المان بادگیرها پیاده کردند.
اکنون میتوان بادگیرهایی را در امارات مشاهده کرد که دارای تزئینات بادگیرهای بستک با سازه معماری سواحل خلیج فارس است.
در تزئینات داخلی خانه عبدالرحیم زرعونی از آریه گچهای زغالی به تقلید از مسجد جامع بستک استفاده شده است. یکی از خانهها متعلق به حاج محمودخان پسندخواه در هرنگ با یکی از خانههای محله بستکیه دوبی بسیار شباهت دارد. در مناطق دیگر امارات نیز از المانهای معماری ایرانی و بستکی استفاده شده است.
نویسنده کتاب دوبی سریعترین شهر جهان نوشته که در حدود سالهای ۱۹۰۰ میلادی بیش از ۶۰ درصد از بازاریان دوبی ایرانیانی هستند که تجارت آنجا را راه اندازی کردهاند. اما حالا مشاهده میکنیم که اماراتیها چند سالی است که نام محله تاریخ البستکیه را به الفهیدی تغییر دادهاند. آنها قصد دارند تا این محله را به عنوان میراث جهانی خود در فهرست یونسکو ثبت کنند. حتی از همین المانهای معماری ایرانی در المانهای معماری خود به عنوان هویت امارات استفاده میکند.
ما را در سایت خارخاسک دنبال میکنید
برچسب: نویسنده: بازدید: 95