قشون اروپایی در قرن شانزدهم

نگرشی کوتاه از تحول قوای نظامی ابرقدرت های نوظهور اروپایی در قرن شانزدهم میلادی

در اواسط قرن شانزدهم همزمان که در ایران صفویان بر مسند امور بودند قدرت های بزرگ اروپایی مثل پرتغال، ایتالیا و اسپانیا تنزل کرده و قدرت های نوظهوری مثل فرانسه و انگلیس با تحول نظامی و نیروی دریایی قدرتمند ، چشم به ممالک دیگر دوخته بودند
در آن روزگار فرانسه توانست در جنگ های ۳٠ ساله اسپانیا را شکست دهد و این تحولات همسو با مدرن شدن قوای نظامی و تسلیحات جنگی بود
در آن زمان برخلاف ایران که قشون را از عشایر تامین می کرد در اروپا برای گردآوری ارتش به پیمانکاران متوسل می شدند
قشون به صورت سنتی از پیاده نظام و سواره نظام تشکیل می شد و توپخانه هم به آن اضافه شد
تفنگ های سر پر فیتله ای و شمخال ها متداول شد منتها بخاطر زمانی طولانی آتشباری معمولا صف اول پیاده نظام به یک شلیک سراسری ابتدایی بسنده و تفنگ فیتله ای در میانه ی حرب کارایی نداشت و همچنان شمشیر سرآمد نبردها بود
سواره نظام به سه دسته تقسیم می شد اول زره پوشان که از قرون وسطا به جا مانده و دقیقا پوشیده از یراق و زره بودند و عمدتا بعد از حمله سواران تفنگ دار وارد کارزار می شدند
سواران نیم زره دار که حالا به تفنگ کوچکی که بعدها طپانچه شهرت یافت مسلح بودند گروه دیگر سواره نظام بودند این سلاح دیگر به فیتله نیاز نداشت و با جرقه چخماق شلیک می کرد از این رو بازده سواران معروف به قرابینه دار بسیار بهتر بود
دسته سوم سواره نظام هم دراگون ها بودند این واحد سواره چالاک تر بود به تفنگ و تیروکمان مسلح و گاهی تبر به دست در صفوف پیاده نظام هم ظاهر می شدند
پیاده نظام هم از چند گروه تشکیل می شد
نیزه داران که از قرون وسطا به جا مانده بودند با پوشیدن یراق و زره جامع با نیزه های بلند در میدان جنگ ظاهر می شد
گروه دیگر پیاده نظام تفنگ دار بود
آنها تمایلی به بستن یراق و زره نداشتند تا به چالاکی بجنگند تفنگداران به شمشیر کوتاه و تفنگ سنگین مجهز بودند
تفنگ های بزرگ آنها که در ایران هم متداول بود شمخال نام داشت با قدرتی مهیب و سنگین از این جهت مثل تیربار امروزی روی پایه قرار می گرفت
شمخال ها فیتله ای بود و هر پنج دقیقه یک تیر خالی می کرد و خیلی هم دقتی در هدف گیری نداشت
رسته دیگر قشون توپخانه بود که برای آن روزگار سلاحی مدرن بود
در ابتدا در ارتش های اروپایی مثل آلمان برای توپخانه نیروی خاصی در کار نبود و طبق نوشته آلبر ماله هر سربازی دم دست بود آتشباری انجام می داد
توپ ها در دو رده سبک و سنگین فعال بودند و برای جابجایی توپ ها و مهمات آن از اسب های بارکش بهره می بردند
در فرانسه توپ ها روی ارابه چهار چرخه مستقر شد فرانسوی ها به رسته توپخانه اهمیت دادند و هر توپ سنگین چهارده خدمه داشت.
با شروع کار جنگ ابتدا سواران مسلح به طپانچه به سمت دشمن رانده و در تیررس به آنها شلیک می کردند سپس سواران زره پوش با نیزه و شمشیر به صفوف دشمن هجوم می بردند
در هنگامه جنگ صفوف نیزه دار و تفنگ دار با نظم خاصی می جنگیدند
واحد نیزه دار در آرایش مربعی قرار می گرفتند آنها مثل آرایش رزم آتش و حرکت با دسته تفنگ دار هماهنگ می شدند یک گروه شلیک می کرد و گروه نیزه دار به پیش می راند و هجوم می برد
بخشی از کتاب جهان در سیر روزگاران
اثر آلبر ماله
گردآوری کاظم گلخنی