نان رهته از دیروز تا امروز

درکتاب تاریخ جهان گشای بستک و فرامرزان که در دوره حکام محلی (بنی عباسیان) منطقه بستک توسط محمد اعظم عباسیان به رشته تحریر درآمده ،نویسنده به ذکری از کتاب قانون ابوعلی سینا پرداخته و عنوان می کند که این پزشک حاذق درکتاب خود به معجونی اشاره کرده که مردم منطقه جنوب بخصوص کرانه های خلیج فارس از آن استفاده کرده و در نهایت ابوعلی سینا به این خروجی میرسد که این معجون ارزشمند عامل اصلی مبتلا نشدن مردمان این دیار به بیماری مهلک خوره می باشد و هرجا که این معجون استعمال شود از جذام اثری وجود ندارد . نویسنده جهانگشای بستک معتقد است آن معجون حیاتی که ابوعلی سینا نامی به میان نبرده همان مهیاوه است .با این مقدمه شما خوانندگان عزیز روزنامه دریا را با یکی از خوراکی های پرطرفدار هرمزگان آشنا می کنیم نان رهته در خنکای نسیم یک شب پاییزی چند بانوی مسن مشغول پختن نان رهته میباشند. لوازم آنها شامل اجاق گازی کوچک،تابه و ظروف محتوی روغن،مهیاوه و خمیر بر روی حصیر بزرگی قرار گرفته است. این زنان که لباس محلی به تن دارند با استفاده از چراغ سیاری، محل کسب خود را که بر حاشیه پارک حاشیه خیابان 15 خرداد واقع شده روشن نگاه داشته اند. به گفته بانو فاطمه که سکان این آشپزخانه کوچک را به عهده دارد ،مشتریها عموماً همسایگان و اهالی محله بوده و این بانوی سخت کوش با این پیشه ،معاش خانواده اش را سالهای سال است که به شکل آبرومندانه ای تامین کرده و به اعتراف خودش با همین نان رهته بچه هایش را بزرگ کرده ، به دانشگاه فرستاده و حالا ازدواج کرده و به قول معروف برای خودشان کسی شده اند. بانو فاطمه که در آشپزخانه کوچکش چند همکار نیز دارد و به قول امروزیها شغل دومی نیز دست و پا کرده و با مهیا کردن چند قلیان به مشتریانش خدمات دخانیاتی نیز ارائه میدهد. وی در رابطه کارش به هم صنفی هایش اشاره کرد و گفت : این کار نوعی شغل زنانه و عموما خانم هایی که نیز به کسب درآمد دارند نه در بازار و مراکز تجاری بلکه درکنار خانه و خانواده همت کرده و شبانگاهان که هوا رو به خنکی می رود بساط کرده و امرار معاش می کنند. قابل توجه خانم های جویای کار این زن سالخورده در گفتگو با خبرنگار دریا به نکته ظریفی اشاره کرده و عامیانه تر راهکاری ارائه می دهد که اکنون دولت دهم قصد دارد برای زنان خواستار کار اجرا کرده و با حمایت های مالی و دیگر روش های پشتیبانی آنها را به ایجاد مشاغل خانگی تشویق نماید . بانو فاطمه در همین رابطه گفت:شاید برای بعضی خانم ها این چنین مشاغلی کسرشان داشته و با وجود نیاز تمایلی برای چنین مشاغلی نشان ندهند ، اما باید خدمت این عزیزان به خصوص خانم های جوانی که برای یافتن کار به اگهی؛ به یک خانم خوش بیان با روابط عمومی بالا نیاز داریم ؛رجوع میکنند عرض کنم که بهترین شغل برای یک زن جوان این است که همراه با کسب درآمد ،ناظر بر رشد و تربیت فرزندانش باشد و از همه مهمتر کار در خانه و یا در کنار خانه این مزیت را دارد که دیگر نیازی به سرخم کردن در مقابل خواسته های عرفی و غیر عرفی برخی از کارفرمایان را ندارد و در یک کلام شان زن خیلی بیشتر حفظ میشود. باز هم نان رهته نان رهته که ساکنان پس کرانه خلیج فارس آن را رگاگ می نامند، از خوراک های بسیار پر کالری و مقوی بوده که طعم و قوت خود بیشتر مدیون چاشنی مهیاوه می داند . رهته که در لهجه هرمزگانی به معنی ریختن می باشد از سه ماده اولیه آرد گندم ، مهیاوه و روغن تشکیل می شود. مهیاوه چاشنی اصلی بسیاری از غذاهای مردم هرمزگان و اهالی جنوب استان فارس است و معمولا دو نوع بندری و لاری تهیه میشود که البته مشهورترین نوع لاری به مهیاوه خنجی شهرت دارد و توفیر مهیاوه بندری و لاری به علت استعمال نوع ادویه می باشد. مهیاوه را از نوعی ماهی بسیار ریز که متوتا نام دارد تهیه می کنند. یادی از آن ایام بانو فاطمه با مهارت خمیر رهته را روی تابه داغ پهن می کند و بعد از لحظاتی با پاشیدن مقداری مهیاوه بر روی نان نازک برشته شده آن را به سرعت ازتابه جدا کرد و سرانجام با ریختن چند قطره روغن بر پهنای نان ،آن را به دست مشتری سپرد و سپس در پاسخ این پرسش که در سالهای دور مردم نان رهته را چه مواقعی مصرف می کردند ،گفت : وقتی من جوان بودم در بیشتر حیاط خانه ها تنور نان پزی بود و زنان علاوه بر خانه داری وظیفه تهیه آب و نان را عهده داشتند .معمولا نان رهته برای تهزنهای همسایه در صبحانه و افطاری ماه رمضان استفاده میشد و همچنان که شاهدیم این نان به سبب قوتی که دارد هنوز هم از خوراکیهای عمده ماه رمضان مردم بندر بوده و این رسم دیرینه تاکنون برقرار مانده است.
کاظم گلخنی