از میناب تا هرمز

از میناب تا تنگه هرمز
بخش تاریخی روزنامه ندای هرمزگان ۲٠ سال تلاش کرد تا تاریخ با شکوه میناب فراگیر شود اما نشد، نه مسئولان میناب نه میراث فرهنگی و نه مقالات و مکنوبات هم کاری از پیش نبرده تا اینکه فاجعه شهادت کودکان مدرسه میناب در جنگ اخیر رخ داد و جهان را با این خاستگاه تمدن بشری با پنج هزار سال سابقه آشنا کرد
هرمز بری یا همین میناب در ازمنه تاریخ چنان اهمیتی داشت که نامش تا تنگه هرمز اشراف یافت
داده‌های تاریخی به ما می‌گوید اولین گزارش‌ها به مکانی به نام هرمز در دوران پادشاهی ایران ساسانی بازمی‌گردد آن هم نه برای جزیره‌ای که در زمان حاضر نام آن هرمز است! بلکه بر بندرگاهی باشکوه در دهانه رود «انامیس» کنار ساحل مکران (منطقه میناب فعلی) اطلاق می‌شد. این شهر که به «هرمز کهنه» یا «هرمزنا» شهرت داشت، مرکز ثقل تجارت شرق و غرب و نگین بازرگانان جاده ابریشم دریایی بود. بنای این شهر را به اردشیر بابکان یا هرمز اول ساسانی نسبت می‌دهند؛ گویی ایرانیان با انتخاب این نام، امنیت و برکتِ والاترین مقام ایزدی را برای شریان اقتصادی خود طلب می‌کردند. این بندر طلایی و پر رونق زیست خود را در سواحل ایران ادامه می‌داد تا سال ۱۳۰۰ میلادی که برابر بود با یورش مغولان به فلات ایران؛ با هجوم ویرانگر مغولان و ناامنی در پهنه خشکی، بهاءالدین ایاز (حاکم وقت بندر هرمز) تدبیری دوراندیشانه کرد. او ساکنان و مرکزیت تجاری را از خشکی به جزیره‌ای صخره‌ای و نمکین در ۸ کیلومتری بندرعباس منتقل کرد که در آن زمان «جرون» نامیده می‌شد. با این هجرت تاریخی، نام «هرمز» نیز با مردمش کوچ کرد و جزیره جرون به «جزیره هرمز» تغییر نام یافت تا شکوه هرمز کهنه در دل دریا تداوم یابد. حتی مارکوپولو در سفرنامه خود، با شگفتی از ثروت بی‌کران این «هرمز نوین» یاد کرده است. موقعیت راهبُردی این صخره نمکین در گلوگاهِ اتصال خلیج‌فارس به دریای عمان، از چشم جهان‌گشایان دور نماند. در سال ۱۵۰۷ میلادی، آلفونسو آلبوکرک پرتغالی با درک اهمیت این شاهراه، جزیره را اشغال و قلعه سرخ خود را بنا کرد تا شریان حیاتی تجارت جهان را در دست بگیرد. این سلطه بیش از یک قرن به درازا کشید تا این‌که در دوران شاه‌عباس کبیر، حماسه آزادسازی هرمز رقم خورد. با رشادت امامقلی‌خان (فرزند الله‌وردی‌خان) و همکاری ناوگان انگلیسی، پرتغالی‌ها برای همیشه رانده شدند. اگرچه پس از آن مرکزیت تجاری به بندر «گمبرون» (بندرعباس فعلی) منتقل شد، اما نام هرمز به ‌عنوان نماد حاکمیت و اقتدار ایران بر این معبرِ ابدی، بر پیشانی جزیره باقی ماند.