هرمز و ۵٠ سرباز پرتغالی

ملوک هرمز واقع در شرق خلیج فارس ( بندر تیاب در زمان حاضری میناب ) در پیرامون تنگه هرمز بود. این پادشاهی در سده یازدهم ابتدا به عنوان وابسته به سلطنت سلجوقیان کرمان و سپس به عنوان خراجگزار اتابکان فارس و ایلخانان تأسیس شد. هرمز سپس به عنوان دولت متکی امپراتوری پرتغال تبدیل شد. سرانجام در سده هفدهم بیشتر قلمرو آن به امپراتوری صفوی ضمیمه شد.
این حکومت نام خود را از پایتخت بندری خود که هرمز بری نام داشت، دریافت کرد. هرمز بری در آن زمان یکی از مهم‌ترین بنادر خاورمیانه بود و مسیرهای تجاری دریایی خلیج فارس به چین، هند و شرق آفریقا را کنترل می‌کرد. این بندر ابتدا در سواحل جنوبی ایران در شرق تنگه هرمز و در نزدیکی شهر در زمان حاضری میناب قرار داشت و بعداً به جزیره جرون که به جزیره هرمز معروف شد، منتقل شد.
بیشتر کتب تاریخی دولت ملوک هرمز را یک دولت تجاری اهل داد و ستد معرفی کرده اند که البته تا حدودی صحیح است و البته این توصیف به دلیل ضعف قوای زمینی ملوک هرمز بوده { البته وقتی قوای پرتغالی با چند کشتی توپدار به هرمز هجوم بردند دیگر عصر کشتی های جنگی دوره ملوک که تکیه گاهش به قدرت شمشیرزنان و کمان داران بود تمام شده بود و حالا تعداد توپهای روی عرشه بود که مسیر جنگ را مشخص می کرد. در آن زمان هرمز تسلیم فقط پنجاه تفنگدار پرتغالی شد } در حالیکه از حیث قدرت دریایی تا قبل از حمله پرتغالی ها،سلسله ملوک هرمز بیش از چند قرن از قدرت های برتر دریایی خلیج فارس به حساب می آمد
ضمن اینکه ضعف قشون زمینی نیز به سبب نگاه سلاطین ملوک هرمز که بیشتر چشم به توسعه دریایی بوده و در ادامه تابعیت از پادشاهان ایران امری به روال بوده است .
مقاله تحقیقی زیر ذکری از قدرت دریایی و توانمندی سلسله ملوک هرمز است .
دولت ملوک هرمز از برجسته‌ترین عوامل در تجارت دریای خلیج‌فارس و دریای عمان
جزیره هرمز از سال 700 هجری به بعد به مرکز عمده دادوستد دریایی، بارگیری و باراندازی کشتی‌های تجاری خلیج‌فارس، دریای عمان، اقیانوس هند تا جنوب شرقی آسیا و آفریقای شرقی تبدیل گشت و مقام و منزلت پیشین جزایر و بنادر سیراف، کیش، هرمز ساحلی و تیز را در تحولات اقتصادی منطقه به دست آورد.
در سایه این توانمندی اقتصادی، نیروی دریایی قدرتمند نظامی و تجاری تشکیل گردید که بالغ بر 300 فروند کشتی در اختیار داشت و مزدبگیران فراوانی از ملل گوناگون در آن خدمت می‌کردند
معاصر با حکومت ایلخانان اولجایتو به قدرت دریایی نظامی و تجاری ملوک هرمز اشاره نموده است .
همراه با این تحول، صنعت کشتی‌سازی نیز در منطقه هرمز توسعه یافت
جزیره هرمز به‌تدریج به مرکز اصلی تبادل کالا در خلیج‌فارس تبدیل شد و نقطه تقاطعی برای بازرگانانی شد که از اقصی نقاط جهان به‌خصوص هندوستان بدانجا مسافرت می‌کردند
به گفته نطنزی، برخورد مناسب ایاز با تجار سبب توسعه صادرات و واردات هرمز گردید. مارکوپولو، سیاح معروف ایتالیایی که همزمان با مرگ ارغون ایلخان مغول در حدود 690 هـ در هرمز بوده است، آن را مرکز تجاری بزرگی می‌داند که بازرگانان مختلف، به‌ویژه هندی، در آن به دادوستد پرداخته و در اینجا اجناس خود را به تجاری واگذار می‌کنند که وسیله توزیع آنها را در تمام دنیا دارند (مارکوپولو، 300:1350). فردریک اودوریک که احتمالا در حدود سال 720 هـ/ 1320 میلادی از جرون دیدار کرده است، آن را شهری می‌داند که با وجود کمبود آب شیرین و لم یزرع بودن اراضی، حصارهای قوی و کالاهای ارزشمند فراوان دارد و گوشت و ماهی به مقدار بسیار در آن تولید و عرضه می‌شود
ابن بطوطه که در مسیر طولانی سیاحت خود از این جزیره گذشته است و حافظ ابرو نیز از کشتی‌های بزرگ ملل مختلف و تجارت پررونق مروارید و محصولات زراعی و غذایی دریای جرون یاد کرده‌اند
جزیره هرمز به‌عنوان بازار تجارت آسیا در اوج رونق خود پذیرای بیش از 400 بازرگان عمده از ملل گوناگون بود که به تهیه و فروش‌رسانی کالاهایی مانند مروارید، ابریشم، فرش، ادویه‌جات، اسبان اصیل ایرانی، نیل، غلات، برنج و احجار کریمه (سنگ‌های گرانبها) می‌پرداختند . عبدالرزاق سمرقندی با فاصله زمانی بیشتری، رونق دادوستد و ملیت تاجران هرمزی را از ممالک مصر، شام، روم، آذربایجان، عراق عرب و عجم، فارس، خراسان، ماوراء النهر، ترکستان، قبچاق، قلماق، چین و ماچین، خان بالیغ، بلاد شرق هندوستان، عدن و آفریقای شرقی به‌روشنی تشریح نموده است
#کاظم_گلخنی