نبرد ملوک هرمز و ملوک کیش

تحولات فارس پس از فروپاشي ملوک'>ملوک بني قيصر کیش

سياست توسعه ي ارضي اتابکان سلغوري فارس ( 684-543 هـ ق ) و رقابت تجاري با ملوک هرمز به تدريج به فروپاشي قدرت سياسي اميران بني قيصر منجر گرديد. افزايش توانمندي اقتصادي جزيره ي کيش که در سايه ي تجارت شکوفاي خليج فارس و درياي عمان حاصل گشته بود، موجب گرديد تا اتابکان سلغوري که جزاير فارس را بخشي از سرحدهاي بحري خود مي دانستند، به منظور کسب خراج و ماليات افزون تر، نظارت مستقيم خود را بر آن توسعه دهند  رقابت تجاري امراي قيصر با ملوک هرمز که به صورت روزافزون در حال توسعه ي قدرت نظامي و اقتصادي خود بودند، در فروپاشي جزيره ي کيش نقش مهمي داشت. امراي کيش و ملوک هرمز براي دستيابي به راه هاي تجاري و باراندازهاي پرسود قوافل و کشتي هاي بازرگاني همواره در ستيز و رقابت بودند؛ « تا گذر قوافل عراق از ثغر تيز باز فرضه هرمز افتاد، پيوسته ميان ملک قيس و امير هرمز تيغ مناوات مسلول بود و طريق مضافات مسدود  امراي بني قيصر در روزگار حاکميت سلاجقه ي کرمان براي دستيابي به جزيره ي هرمز و اضمحلال رقيب ديرينه، تلاش هاي مضاعفي را انجام دادند و مبالغ هنگفت خراج و حق مقاطعه پيشنهاد گرديد؛ « هر سال صد هزار دينار زر خراجي و پنجاه سر اسب تازي بدهم . حاکميت ملوک بني قيصر بر جزيره ي کيش در سال 626 هجري، پس از لشکرکشي سيف الدين ابوالنصر هرموزي و به فرمان اتابک سلغوري به پايان رسيد.
« روز دوازدهم جمادي دويم سال 626 وارد جزيره شده، دست تطاول را گشوده، پايمردي را فشرده، اهلش را کشته و اموالش را به غارت بردند و ملک السلطان را به قتل آوردند و آفتاب بني قيصر مختفي و شعله اقبالشان منطقي شد (5) ».
امتناع سيف الدين هرمزي از ارسال بخشي از ثروت و غنايم فراوان کيش به دستگاه سلغوري نهايتاً سبب گرديد تا در سال 628 هـ ق اين جزيره و توابع آن مستقيماً به فارس و قلمرو اتابکان اضافه گردد. نام مرکز کيش، « دولت خانه » قرار گرفت و اين عنوان در تمام ادوار حکومت اتابکان پايدار ماند. فتح و الحاق کيش توانمندي اقتصادي فراواني را براي اتابکان فارس به ارمغان آورد. « با اين فتح نامدار رونق بازار عظمت و اقتدار اتابکي يکي بر هزار شد و خزاين بي شماري عايد گرديد و کيش را دولت خانه نام نهاد. 

پس از اين پيروزي درخشان بود که اتابک ابوبکر به لقب « سلطان زمين و دريا » دست يافت (7). سقوط خاندان بني قيصر با وجود آنکه به دوره اي از تمرکز و استقلال سياسي و اداري جزيره ي کيش پايان داد، اما در سايه ي سياست توسعه ي اقتصادي اتابک ابوبکر، بازرگاني دريايي آن رونق مجدد و افزون تري يافت. اتابک بر بسياري از نواحي ساحلي و جزايري، از کيش تا « عمانات » و « بحرين  و « قطيف » استيلاء يافت و بر محدوده ي وسيعي از بندر بصره تا سواحل اقيانوس هند فرمان راند. نام او در پاره اي از بنادر هندوستان در خطبه ها آمد . همراه با گسترش قلمرو فارس که زمينه ساز تسلط بيشتر بر راه هاي تجاري و مراکز بازرگاني خليج فارس و درياي عمان بود، برنامه هاي اصلاحي و عمراني متعددي انجام گرفت. در نتيجه فارس و مناطق ساحلي که مرزهاي جنوبي آن را تشکيل مي داد، عصر کاملاً درخشاني را گذرانيد. « اتابک ابوبکر سعد بن زنگي در کار مملکت داري به اندازه اي بيدار بود که به محاسبات کلي و جزيي و اطلاع بر حال رعيت بومي و غريب بايد خود وارسي کند و اگر ديناري اجحاف بر دولت و رعيت بود نهايت مؤاخذه را مي نمود .
« ولايت فارس که از دويست سال باز به واسطه ي محاربات سلاطين شبانکاره با ال بويه و گماشتگان سلجوقيه و قدم سلطان غياث الدين و غيره چون چشم بتان خراب گشته بود به يمن دولت و حسن معدلت او مانند روي عروسان آراسته شد و از اطراف ربع مسکون افاضل و اشراف احرام طواف سر پرده همايون او بسته به عواطف خسروانه و عواطف پادشاهانه اختصاص يافتند 
نوشته محمد جعفر چمن کار

+ نوشته شده در شنبه بیست و هشتم خرداد ۱۴۰۱ ساعت 6:4 توسط کاظم گلخنی  |