نگاهی به نبرد معروف مرو

رکبي که شيبک خان از شاه ايراني خورد

12 آذر سال 889 هجري شمسي مصادف با دوم دسامبر 1510 ميلادي سالروز يکي از پيروزي هاي تاريخي ارتش صفوي براي حفظ و حراست از کيان تاريخي ايران به شمار مي رود.

محمد شاهبخت خان معروف به "شيبک خان" ، پادشاه قدرتمند ازبک و از نوادگان جوچي فرزند ارشد چنگيز خان مغول بود.

وي فردي سني مذهب و متعصب بوده که روياي فتوحات چنگيز را در سرش مي پروريد و پس از ظهور شاه اسماعيل صفوي (مرشد اعظم) و برانداختن حکومت آق قويونلو در پي نبرد با شيعياني که آنها را کافر مي دانست برآمد.

شيبک خان از جنوب شرق، سيستان را فتح و تا نزديکي کرمان و يزد پيش آمد و از شمال شرق خراسان و گرگان ( استر آباد ) را متصرف و تا دامغان قلمرو خود را گسترش داد.

شاه اسماعيل صفوي نيز پس از برتري بر حاکمان محلي همچون "کياحسين چلاوي دوم" در مازندران و سمنان، "محمد کرّه" در يزد و "علاء الدوله ذوالقدر" حاکم اِلبستان متوجه شيبک خان شد و سعي کرد از در رابطه دوستي و احترام با او وارد مذاکره شود اما سودی نداشت

شاه اسماعيل هم که ديگر طمع ارضي و جاه طلبي او را نظاره و از حل مسئله به صورت مسالمت آميز نااميد شده بود، خود را مهياي جنگ ساخت

در هر صورت جنگ اجتناب ناپذير بود و مرشد سرخ کلاهان، سپاه ايران را که به صورت اعتقادي و ديني برايش مي جنگيدند به سوي خراسان گسيل کرد.

گماشتگان شيبک خان که از هيبت شاه صفوي و سپاهش به هراس افتاده بودند پيش از وقوع هر نبردي گريخته و خود او نيز که در هرات بود به مرو فرار کرد .

شاه اسماعيل به توس رسيد و ابتدا افرادي را براي تصرف قلاع خراسان تعيين کرد و سپس خود به زيارت امام هشتم شيعيان رفت.

مردم خراسان که خود را ايراني و مريد اهل بيت پيامبر ميدانستند شهر به شهر از سپاه صفوي استقبال کرده و تصرف خراسان به همين علت براي سرداران ايراني صعوبات زيادي نداشت .

شاه اسماعيل با سپاهش روانه مرو شد . قشون ايران از 17 هزار جنگجو تجاوز نمي کرد ولي ازبکان نزديک به 30 هزار نفر را در اختيار داشتند .

شيبک خان پس 7 روز نبرد، شکست خورد و به دژ مرو فرار کرد و از خانات نواحي ماوراء النهر کمک خواست .

شاه اسماعيل هر چه صبر کرد نتوانست ازبکان را از قلعه بيرون بکشد و با توجه به درپيش بودن زمستان بي شک قادر نبود بيش از اين صبوري کند ، پس به نيرنگ متوسل شد.

او با سرعت از آن نقطه عقب نشيني کرد و بلافاصله به شيبک خان نامه تحقير آميزي نوشت و گفت به علت سردي هوا به قشلاق مي رود و مجددا باز خواهد گشت.

وي همچنين اميربيگ موصلو را با 300 سوار در کناره پل "رودخانه محمودي" گماشت و خود و سپاهش در آن روستا که 3 فرسخي مرو بود اردو زدند.

شيبک خان که خيال مي کرد عقب نشيني سريع و عجيب شاه صفوي از موضع ضعف است و احتمالا عثماني ها از شرق به ايران لشکر کشيده اند و يا شورشي در آذربايجان رخ داده ، فرصت را مناسب ديده و به تحريک همسرش "مغول خانم" با تکبر تمام به تعقيب ايرانيان پرداخت.

اميربيگ موصلو و گردانش با ديدن سپاه ازبک بلافاصله در عرض رود گريخته و پس از آن که ازبکان به طور کامل از رودخانه عبور کردند پل را ويران و از مسيري ديگر به سرعت سپاه صفوي پيوستند.

شيبک خان وقتي با سپاه صفوي مواجه شد متوجه فريب جنگي شاه اسماعيل شده و عزم بازگشت نمود اما پس از مشاهده پل تخريب شده راهي جز ايستادگي و جنگ نديد.

او بلافاصله سپاه ازبک را آراست و فرمان حمله داد؛ ابتدا ميمنه و ميسره سپاه ايران درهم شکسته و صفوفشان متفرق گشت تا اين که شاه اسماعيل خود مجبور به ورود به نبرد شده و به قلب سپاه ازبک تاخت.

ورود مرشد که نيروهاي ايراني او را داراي نيروي فرازميني مي دانستند ، ورق درگيري را برگردانده و لشکر ازبکان را مضمحل ساخت .

در نهايت شيبک خان و 500 نفر از يارانش به خرابه اي پناه برده و توسط هزاران ايراني مورد حمله قرار گرفتند که موجب هلاکت تمامي آنان و پيروزي مطلق صفويان شد.

نتيجه اين جنگ لرزه شديدي بر اندام حکام شرق و غرب انداخت و ازبکان چنان ضربه اي خوردند که تا مدت هاي مديدي جرات نزديک شدن به مرزهاي ايران را نداشتند

+ نوشته شده در دوشنبه چهاردهم خرداد ۱۴۰۳ ساعت 9:33 توسط کاظم گلخنی  |